Coğrafi işaret; belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işarettir.

Coğrafi işaret tescili, Menşe Adı Tescili ve Mahreç İşareti Tescili olmak üzere iki şekilde yapılabilmektedir.

Menşe Adı Tescili

Bir ürünün menşei olan yöre, alan veya bölge adı "menşe adı" olarak alınır. Bu tür bir işaret alınabilmesi için ürünün;

• Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan, bölge veya çok özel durumlarda ülkeden kaynaklanan bir ürün olması,
• Tüm veya esas nitelik veya özellikleri, bu yöre alan veya bölgeye özgü doğa ve beşeri unsurlardan kaynaklanan bir ürün olması,
• Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle bu yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılan bir ürün olması gerekmektedir.

Bu özelliklerin tümünü birlikte taşıyan ürün “menşe adı” olarak tescil edilebilmekte ve korunmaktadır.

Mahreç İşareti Tescili

Bir ürünün menşei olan yöre, alan veya bölge adının “mahreç işareti” olarak tescil edilebilmesi için;

• Bir ürünün coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan veya bölgeden kaynaklanan bir ürün olması,
• Belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle bu yöre, alan veya bölge ile özdeşleşmiş bir ürün olması,
• Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerden en az birinin belirlenmiş yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılan ürün olması gerekmektedir.

Bu özelliklerin tümünü birlikte taşıyan ürün “mahreç işareti” olarak tescil edilebilmekte ve korunmaktadır.

Coğrafi İşaret Tescilinin Faydaları

Bir ürünün menşei olan yöre, alan veya bölge adının “mahreç işareti” olarak tescil edilebilmesi için;

• Coğrafi işaret tescili yapılan ürünlerin kalitesinin korunması ve belli bir standartta üretiminin sağlanması,
• Coğrafi işaret konusu yörede üretim yapanların tescilin sağladığı korumadan öncelikli olarak yararlanmaları,
• Başka bölgelerde üretilen ürünlerle karışmalarının önlenmesi,
• Ürünlerin yurt içi ve yurt dışında kolayca tanıtılması sağlanabilmektedir.

İzmir Ticaret Borsası olarak, 2002 yılı başlarında gerçekleştirilen değerlendirme ve araştırmalar sonucunda; bölgemizin geleneksel tarım ürünleri arasında yer alan pamuk, çekirdeksiz üzüm (sultani) ve incir (kurutmalık sarılop) için coğrafi işaret tescili alınmasının faydalı olacağı sonucuna varılmıştır.

Bölgemizde üretilen bu ürünlerin kaliteli üretimleriyle yurt içinde ve yurt dışında haklı bir üne sahip olmaları ve üretildikleri diğer bölge veya ülkelerdeki benzer ürünlerden farklı nitelikler taşımaları, çalışmalarımızın temel dayanağını oluşturmuştur.

Ayrıca, 1891 yılından bu yana ülkemizde ticaret borsacılığına öncülük eden ve Türk tarım sektöründe birçok projeyi hayata geçiren İzmir Ticaret Borsasının, bölgemizin geleneksel ürünlerinin ününün korunması ve tanıtılmasında önemli bir sorumluluğu bulunduğu değerlendirilmiştir.

Coğrafi İşaret Tescil Çalışmalarının Başlatılması

Coğrafi işaret tescil çalışmalarının, bölgemizde söz konusu ürünlerle ilgili faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlarla iş birliği içerisinde yürütülmesinin en doğru yöntem olacağına karar verilmiştir.

Bu amaçla; pamuk, çekirdeksiz üzüm ve incir ürünleriyle yakından ilgili olduğu değerlendirilen 51 kurumun davet edildiği bir toplantı düzenlenmiştir. Toplantı sonucunda coğrafi işaret başvurularının aşağıdaki isimlerle yapılması uygun görülmüştür.

• Ege Sultani Üzümü,
• Ege Pamuğu,
• Ege İnciri,
• Urla Sakız Enginarı

Başvuru Süreci

Üç ürün için hazırlanan başvuru dosyaları 06.02.2003 tarihinde Türk Patent Enstitüsüne teslim edilmiş, başvurulara ilişkin ilanlar ise 27.07.2003 tarih ve 25181 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

Tescil Edilen Coğrafi İşaretler

Yürütülen çalışmalar sonucunda üç ürün için yapılan coğrafi işaret başvuruları başarıyla tamamlanmıştır.

• Ege Sultani Üzüm: Çekirdeksiz üzüm (sultani) için yapılan başvuru, 06.02.2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere “Ege Sultani Üzüm” ibaresiyle tescil edilmiş ve Türk Patent Enstitüsünün 29.11.2004 tarihli yazısıyla bildirilmiştir.
• Ege Pamuğu: Pamuk için yapılan başvuru, 06.02.2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere “Ege Pamuğu” ibaresiyle tescil edilmiş ve Türk Patent Enstitüsünün 24.05.2005 tarihli yazısıyla bildirilmiştir.
• Ege İnciri: İncir için yapılan başvuru, 27.07.2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere “Ege İnciri” ibaresiyle tescil edilmiş ve Türk Patent Enstitüsünün 13.06.2006 tarihli yazısıyla bildirilmiştir.
• Urla Sakız Enginarı: Sakız enginarı için yapılan başvuru, 03.08.2017 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere “Urla Sakız Enginarı” ibaresiyle tescil edilmiş ve Türk Patent Enstitüsünün 24.11.2017 tarihli yazısıyla bildirilmiştir.

Böylece İzmir Ticaret Borsası tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda, bölgemizin üç önemli geleneksel tarım ürünü coğrafi işaret tesciliyle koruma altına alınmıştır.